Deel 2 van 2: hoe zet je mindfulness in wanneer je met AI werkt?
In deel 1: AI en zelfkennis vanuit een boeddhistisch perspectief keken we naar het verschil tussen intelligentie en bewustzijn, en naar hoe AI en algoritmes steeds beter worden in het sturen van onze aandacht.
In dit tweede deel kijken we vooral naar AI en mindfulness, hoe algoritmes polarisatie kunnen versterken en — vooral — wat je praktisch kunt doen om mentaal gezond te blijven. Hoe oefenen we mindfulness wanneer we met AI samenwerken?
AI en mindfulness: AI kent jouw gedrag, maar ken jezelf beter
De aantrekkingskracht van AI, algoritmes en superintelligentie is zó sterk dat je jezelf gemakkelijk kunt vergeten zodra je je telefoon aanzet. En precies daarom is mindfulness belangrijker dan ooit.
Mindfulness is in essentie niet ingewikkeld. Het is aanwezig zijn. Weten wat er in je gebeurt. Weten wat je doet terwijl je het doet. En vooral: opmerken wanneer je niet meer vrij bent, maar meegesleurd wordt.
Het is belangrijk je negatieve knopjes — waar je van ‘aangaat’ — te begrijpen. Want zodra social media die te pakken heeft, wordt het een uitdaging om niet urenlang te gaan researchen of te reageren op de prikkels die het algoritme je toestuurt. Hoe belangrijk het ook lijkt te zijn.
In boeddhistische taal kun je een kettingreactie zien wanneer je gegrepen wordt door informatie:
- er is contact: je ziet een bericht
- er is gevoel: onrust, boosheid of angst
- er is impuls: doorklikken, reageren, bewijzen of controleren
- en dan volgt vaak handelen: scrollen, discussiëren of nog meer zoeken
Met mindfulness word je je bewust van de onderdelen van die kettingreactie én van de trekkracht wanneer je aandacht gegrepen wordt. Wanneer je diep oefent met mindfulness, kan er ruimte ontstaan zodra je voelt dat je gegrepen wordt. Niet omdat je ‘goed’ moet zijn, maar omdat je wakker wordt.
Lees ook onze blog: Verwondering levend houden met mindfulness.
AI en polarisatie: waarom het online zo snel hard wordt
Algoritmes en AI sturen ons al jaren persoonlijke berichten. Ze drukken vaak op negatieve knopjes: angst, onzekerheid, haat en boosheid. Die emoties kunnen veel engagement opleveren. Wees je overigens ook bewust van positieve prikkels: als jij aangaat van poezenfilmpjes en daar uren naar staart, is ook dat een oefenmoment.
Wanneer je steeds dezelfde berichten krijgt en algoritmes je denkbeelden blijven bevestigen, kan het voelen alsof jouw visie de enige waarheid is. En als je je daarnaast vooral omringt met mensen die hetzelfde denken als jij, wordt die overtuiging vaak nog sterker.
Zo kunnen AI en algoritmische selectie bijdragen aan polarisatie. We willen als mens graag gelijk hebben. Wanneer we iemand ontmoeten die anders denkt, kan er een clash ontstaan: beiden denken gelijk te hebben.
De natuur laat zien hoe belangrijk diversiteit is. Systemen met de grootste diversiteit aan planten zijn vaak het meest vitaal en sterk. Ook in onze maatschappij is diversiteit van groot belang. Het zou saai zijn als iedereen hetzelfde dacht. Toch stellen we ons steeds strijdvaardiger op wanneer iets of iemand anders is. Dat zien we op kleine schaal, bijvoorbeeld bij online pesten, en op grotere schaal bij demonstraties en oorlogsdreiging.
De boeddhistische oefening is hier concreet: kun je blijven zien dat jouw mening niet jouw identiteit is? Luisteren is de sleutel. Kun je luisteren zonder meteen te verharden? Kun je mild blijven als je het oneens bent? Kun je je ervan weerhouden een strijd aan te gaan omdat je een argument wilt winnen? Kun je iemand anders eenvoudigweg laten zijn zoals die is?
Vier manieren om mentaal gezond te blijven met AI
Hieronder een aantal praktische ingangen. Zie het als een boeddhistische toolbox — niet als regels, maar als oefeningen.
1. Oefenen, oefenen, oefenen
Oefenen in jezelf beter leren kennen is belangrijker dan je denkt. Vraag jezelf af:
- Wat zijn mijn knopjes?
- Wanneer wordt erop gedrukt?
- Welke reacties en emoties komen dan op?
- Kan ik rust nemen wanneer er op mijn knopjes gedrukt wordt?
Met meditatie, ademhaling en mindfulness kun je bewust blijven van wat er in je gebeurt wanneer je nieuws kijkt, scrolt of gesprekken voert over beladen onderwerpen.
2. Pas je algoritme aan door je zoekgedrag te veranderen
Je kunt je algoritme beïnvloeden door je zoekgedrag af en toe radicaal te veranderen. Zoek bewust naar meerdere kanten van een onderwerp, zodat je ook andere invalshoeken ziet — of je het er nu mee eens bent of niet.
Zo kijken wij soms naar nieuws van Al Jazeera, omdat het een andere invalshoek heeft dan France Info en andere onderwerpen bespreekt. Niet omdat het ‘beter’ is, maar omdat het ons uit onze bubbel haalt. Het houdt onze wereld groter en brengt meer diversiteit in ons bewustzijn.
Een andere simpele oefening: stel bij research ook een tegenovergestelde vraag.
Niet alleen: ‘Is tijm en rozemarijn goed voor mijn gezondheid?’ Maar ook: ‘Wat zijn de gevaren van grote hoeveelheden tijm en rozemarijn?’
Zo train je jezelf om niet alleen bevestiging te zoeken.
3. Kies een informatiedieet: informatie is ook voedsel
Thich Nhat Hanh sprak hier jaren geleden al over: informatie is ook voedsel dat we tot ons nemen. Veel van dezelfde regels gelden als bij eten:
- neem met mate in
- het hoeft niet perfect
- kijk eerlijk wat het met je doet
Bekijk je eigen informatiedieet eens: hoeveel procent is nieuws, onzinnige filmpjes waar je blij van wordt, leerzame en steunende kanalen, of onderwerpen die je raken maar ook negatieve knopjes indrukken?
Je kunt de percentages aanpassen naar iets dat gezonder voelt. Bijvoorbeeld:
- 15% onzin waar je vrolijk van wordt
- 15% nieuws
- 15% belangrijke onderwerpen die op knopjes drukken
- 55% positieve informatie die goed is voor de ziel
Lees ook wat een langdurige digital detox voor je kan doen in onze blog: De strijd om onze aandacht.
Of bekijk onze retraite agenda, elk jaren organiseren we digital detox retraites.
4. Geef de zaadjes water die je wilt laten groeien
Wanneer je met een informatiedieet bezig bent, ben je eigenlijk bezig met de zaadjes water geven.
In ons onderbewuste is een tuin vol zaadjes: angst, liefde, jaloezie, vertrouwen, compassie en hoop. De zaadjes die je water geeft, groeien.
Algoritmes zijn ontworpen om bepaalde zaadjes vaak en veel water te geven — vooral de zaadjes die je langer op het platform houden. De beoefening van mindfulness vraagt: welke zaadjes wil jij bewust water geven?
Positief zoekgedrag: laat AI andere aanbevelingen geven
Laten we AI en algoritmes te lijf gaan met positief zoekgedrag. Als je bewust positieve, voedende dingen opzoekt op YouTube, Google of Instagram, past het algoritme zich uiteindelijk aan.
We hebben het zelf uitgeprobeerd, al moet je wel blijven volhouden. Zodra je één keer zoekt naar panieknieuws of een polariserend onderwerp, kun je meteen weer veel vergelijkbare berichten voorgeschoteld krijgen. Maar wanneer je het grootste gedeelte van de tijd voedend zoekgedrag vertoont, komen positieve berichten vaak sneller weer bovendrijven.
Positieve YouTube-kanalen die ons inspireren
- Frequency healing muziek: Abdul Ghaffar — rustige muziek die weldadig kan voelen voor lichaam en ziel.
- Boeddhistische interviews: Clear Mountain Monastery — een Theravada-klooster in Amerika met interessante gesprekken met boeddhistische leraren. Brother Phap Lu werd er recent geïnterviewd.
- Stilte en boerenleven: Country Life Vlog — verstilde filmpjes over leven en oogst op een boerderij in Azerbeidzjan.
- Spirituele teachings: Samaneri Jayasara — een boeddhistische non die teachings van verschillende spirituele meesters voorleest, bijna als een geleide meditatie.
Tot slot: welke zaadjes geef jij water?
AI kan veel voor ons doen, maar kan niet voelen, ademen of werkelijk aanwezig zijn. De vraag blijft daarom niet alleen wat AI allemaal kan, maar ook: wat willen wij als mens voeden?
Wat zijn jouw favoriete positieve kanalen, podcasts of outlets? Welke bronnen helpen jou om kalm, helder en vriendelijk te blijven? Deel ze gerust in de reacties. Zo helpen we elkaar om in deze tijd de juiste zaadjes water te geven.
Verlang je naar een plek met minder schermen, meer natuur en ruimte om opnieuw te landen? Bekijk onze retraites in Frankrijk bij Simply Canvas Farm of hoe mindfulness een manier van leven is op ons retraitecentrum.
Lees eerst of opnieuw: AI en zelfkennis: een boeddhistisch perspectief